بارداری در بیشتر موارد با مراقبتهای منظم و پیگیری پزشکی به سلامت طی میشود، اما این دوران با تغییرات گستردهای در بدن مادر همراه است و بعضی مشکلات میتوانند سلامت مادر یا جنین را تحت تأثیر قرار دهند.
برخی از این مشکلات مانند تهوع یا کمردرد معمولاً بخشی از تغییرات طبیعی بارداری هستند، اما بعضی علائم میتوانند نشانهی یک عارضه جدی باشند. نکته مهم این است که هر علامتی الزاماً به معنی وجود خطر نیست، اما بعضی علائم نباید نادیده گرفته شوند.
از فشار خون و دیابت بارداری گرفته تا عفونتها، مشکلات جفت، خونریزی و زایمان زودرس، آشنایی با مهمترین خطرات بارداری میتواند به مادر کمک کند در صورت بروز مشکل، سریعتر برای دریافت مراقبت پزشکی اقدام کند.
توجه: این مقاله برای افزایش آگاهی است و جایگزین معاینه، آزمایش یا تشخیص پزشک و ماما نیست.
۱. فشار خون بالا و پرهاکلامپسی
یکی از مهمترین عوارض بارداری، اختلالات فشار خون است.
فشار خون بالا ممکن است قبل از بارداری وجود داشته باشد یا برای اولین بار در نیمه دوم بارداری ایجاد شود.
یکی از جدیترین انواع آن پرهاکلامپسی است.
پرهاکلامپسی معمولاً بعد از هفته ۲۰ بارداری ایجاد میشود و علاوه بر افزایش فشار خون، میتواند با نشانههایی از درگیری اندامهایی مانند کلیه، کبد یا مغز همراه باشد.
چرا پرهاکلامپسی خطرناک است؟
اگر این بیماری بهموقع تشخیص داده نشود، میتواند باعث مشکلات جدی مانند:
- آسیب کلیه
- آسیب کبد
- اختلالات انعقادی
- تشنج
- سکته مغزی
- جدا شدن جفت
- محدودیت رشد جنین
- زایمان زودرس
شود.
در موارد شدید، وضعیت مادر یا جنین ممکن است بهگونهای باشد که پزشک تصمیم بگیرد زایمان زودتر انجام شود.
علائم هشدار پرهاکلامپسی
برخی علائم مهم عبارتاند از:
- سردرد شدید و مداوم
- تاری دید یا مشاهده لکههای نور
- درد قسمت بالای شکم، بهخصوص سمت راست
- تورم ناگهانی صورت و دستها
- افزایش ناگهانی وزن به علت تجمع مایعات
- تهوع و استفراغ در نیمه دوم بارداری
- تنگی نفس
پرهاکلامپسی گاهی بدون علامت واضح ایجاد میشود؛ به همین دلیل اندازهگیری منظم فشار خون و آزمایش ادرار و خون در مراقبتهای بارداری اهمیت زیادی دارد.
۲. دیابت بارداری
در دوران بارداری، هورمونهای جفت میتوانند حساسیت بدن به انسولین را کاهش دهند.
اگر بدن نتواند انسولین کافی برای کنترل این وضعیت تولید کند، دیابت بارداری ایجاد میشود.
یکی از مشکلات این بیماری این است که ممکن است مادر علامت واضحی نداشته باشد و به همین دلیل آزمایشهای غربالگری اهمیت دارند.
دیابت کنترلنشده میتواند احتمال مشکلاتی مانند رشد بیش از حد جنین، افزایش مایع آمنیوتیک، فشار خون بالا و زایمان دشوار را افزایش دهد.
البته تشخیص دیابت بارداری به معنی آن نیست که حتماً برای مادر یا جنین مشکلی ایجاد خواهد شد. کنترل قند خون و پیگیری پزشکی میتواند خطر عوارض را به میزان قابل توجهی کاهش دهد.
۳. کمخونی شدید
در بارداری حجم خون مادر افزایش پیدا میکند و نیاز بدن به آهن نیز بیشتر میشود.
اگر دریافت آهن کافی نباشد یا مادر قبل از بارداری ذخایر آهن کمی داشته باشد، ممکن است دچار کمخونی فقر آهن شود.
کمخونی خفیف نسبتاً شایع است، اما کمخونی شدید میتواند باعث:
- خستگی شدید
- ضعف
- تنگی نفس
- تپش قلب
- کاهش توانایی بدن برای انتقال اکسیژن
شود.
به همین دلیل آزمایش خون و بررسی هموگلوبین و وضعیت آهن در دوران بارداری اهمیت دارد.
۴. عفونتهایی که میتوانند به جنین آسیب بزنند
برخی عفونتها در دوران بارداری اهمیت بیشتری پیدا میکنند، زیرا بعضی از آنها میتوانند از طریق جفت یا هنگام زایمان به جنین منتقل شوند.
از جمله عفونتهای مهم میتوان به:
- توکسوپلاسموز
- لیستریوز
- سرخجه
- سیتومگالوویروس (CMV)
- برخی عفونتهای مقاربتی
- برخی عفونتهای ادراری
اشاره کرد.
شدت خطر به نوع عفونت، زمان ابتلا در بارداری و وضعیت مادر و جنین بستگی دارد.
برای مثال، ابتلا به برخی عفونتها در اوایل بارداری میتواند اهمیت بیشتری داشته باشد، زیرا در این دوره اندامهای اصلی جنین در حال شکلگیری هستند.
۵. توکسوپلاسموز؛ عفونتی که باید جدی گرفته شود
توکسوپلاسما گوندی انگلی است که میتواند از طریق گوشت خام یا نیمپز، خاک آلوده و تماس با مدفوع گربه منتقل شود.
بسیاری از افراد ممکن است بدون علامت باشند و حتی متوجه ابتلا نشوند.
اما اگر عفونت برای اولین بار در دوران بارداری اتفاق بیفتد، امکان انتقال آن به جنین وجود دارد.
به همین دلیل پخت کامل گوشت و شستن دقیق میوه و سبزیجات اهمیت دارد.
۶. لیستریا و خطر غذاهای آلوده
باکتری لیستریا یکی از عفونتهای غذایی مهم در دوران بارداری است.
این باکتری ممکن است در بعضی غذاهای آلوده یا غذاهایی که بهدرستی نگهداری نشدهاند وجود داشته باشد.
عفونت لیستریا در مادر ممکن است علائم نسبتاً خفیفی ایجاد کند، اما در بارداری میتواند عواقب جدی برای جنین داشته باشد.
به همین دلیل مصرف لبنیات غیرپاستوریزه، گوشتهای نیمپز و بعضی غذاهای آماده که بهدرستی نگهداری نشدهاند، توصیه نمیشود.
۷. خونریزی در دوران بارداری
هر خونریزی در بارداری لزوماً به معنی از دست رفتن جنین نیست؛ بهخصوص در اوایل بارداری ممکن است خونریزی خفیف به دلایل مختلف رخ دهد.
اما خونریزی قابل توجه، خونریزی همراه با درد شدید یا خونریزی در نیمه دوم بارداری نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
در ماههای بعدی، مشکلاتی مانند:
جفت سرراهی
در این وضعیت جفت در قسمت پایینی رحم قرار گرفته و ممکن است دهانه رحم را بپوشاند.
خونریزی ناشی از جفت سرراهی میتواند بدون درد باشد.
جدا شدن جفت
در این حالت جفت پیش از تولد نوزاد از دیواره رحم جدا میشود.
علائم میتوانند شامل:
- خونریزی واژینال
- درد شکم
- درد کمر
- انقباضات رحمی
باشند.
جدا شدن جفت میتواند خونرسانی و اکسیژنرسانی به جنین را مختل کند و برای مادر نیز باعث خونریزی شدید شود.
۸. بارداری خارج رحمی
در یک بارداری طبیعی، جنین در داخل رحم رشد میکند.
اما در حاملگی خارج رحمی، تخمک بارورشده معمولاً در لوله فالوپ لانهگزینی میکند.
این نوع بارداری نمیتواند به شکل طبیعی ادامه پیدا کند و در صورت رشد و پاره شدن لوله فالوپ میتواند باعث خونریزی داخلی خطرناک شود.
علائم احتمالی عبارتاند از:
- درد یکطرفه شکم یا لگن
- خونریزی واژینال
- سرگیجه یا ضعف
- درد شانه
- درد شدید و ناگهانی شکم
درد شدید همراه با ضعف یا غش میتواند یک وضعیت اورژانسی باشد.
۹. سقط جنین
سقط جنین به از دست رفتن بارداری پیش از مرحلهای گفته میشود که جنین بتواند خارج از رحم زنده بماند.
بسیاری از سقطهای اوایل بارداری به علت اختلالات کروموزومی جنین رخ میدهند و معمولاً نتیجه کاری که مادر انجام داده نیستند.
علائم احتمالی شامل:
- خونریزی
- گرفتگی یا درد شکم
- خروج بافت یا مایع از واژن
- کاهش ناگهانی برخی علائم بارداری
است.
اما وجود لکهبینی بهتنهایی به معنی سقط نیست و تشخیص تنها با ارزیابی پزشکی و در صورت نیاز سونوگرافی و آزمایش امکانپذیر است.
۱۰. زایمان زودرس
زایمان پیش از هفته ۳۷ بارداری، زایمان زودرس محسوب میشود.
هرچه نوزاد زودتر متولد شود، احتمال مشکلات مرتبط با نارس بودن بیشتر میشود.
نوزادان نارس ممکن است با مشکلاتی در:
- تنفس
- تغذیه
- تنظیم دمای بدن
- بینایی
- شنوایی
- رشد و تکامل
مواجه شوند.
به همین دلیل علائم زایمان زودرس باید جدی گرفته شوند.
علائمی مانند انقباضات منظم، فشار لگنی، درد کمر مداوم یا خروج مایع از واژن میتوانند نیازمند بررسی باشند.
۱۱. پارگی زودرس کیسه آب
کیسه آب از جنین و مایع آمنیوتیک محافظت میکند.
اگر این کیسه پیش از شروع زایمان پاره شود، بسته به سن بارداری و شرایط مادر و جنین، ممکن است خطر عفونت یا زایمان زودرس افزایش پیدا کند.
یکی از نشانههای مهم آن، خروج مایع شفاف یا آبکی از واژن است.
اگر مادر احتمال دهد کیسه آبش پاره شده، نباید فقط با حدس و مشاهده در خانه تصمیم بگیرد و بهتر است توسط پزشک یا ماما بررسی شود.
۱۲. محدودیت رشد جنین
گاهی جنین با سرعت مورد انتظار رشد نمیکند.
این وضعیت میتواند دلایل مختلفی داشته باشد، از جمله مشکلات مربوط به جفت، فشار خون بالا، بعضی بیماریهای مادر، عفونتها یا عوامل دیگر.
فشار خون بالا میتواند جریان خون جفت را کاهش دهد و در نتیجه اکسیژن و مواد مغذی کافی به جنین نرسد و رشد آن تحت تأثیر قرار گیرد.
برای بررسی رشد جنین، پزشک ممکن است از اندازهگیریهای دورهای، سونوگرافی و بررسی جریان خون استفاده کند.
۱۳. کاهش حرکات جنین
حرکات جنین یکی از نشانههایی است که میتواند اطلاعاتی درباره وضعیت او در رحم بدهد.
الگوی حرکات در طول بارداری تغییر میکند و هر جنین الگوی مخصوص خود را دارد.
اما اگر مادر در زمانی که معمولاً حرکات جنین را احساس میکند، کاهش واضح یا تغییر غیرعادی در حرکات مشاهده کند، نباید آن را نادیده بگیرد.
در چنین شرایطی بهتر است سریع با پزشک یا مرکز درمانی تماس گرفته شود تا وضعیت جنین بررسی شود.
۱۴. مصرف سیگار و دود دستدوم
سیگار حاوی مواد شیمیایی مختلفی است که میتوانند از طریق جریان خون مادر بر جنین اثر بگذارند.
قرار گرفتن در معرض دود سیگار در بارداری با افزایش خطر مشکلاتی مانند:
- رشد ناکافی جنین
- وزن کم هنگام تولد
- زایمان زودرس
- برخی عوارض جفت
ارتباط دارد.
به همین دلیل ترک سیگار و دوری از دود دستدوم یکی از مهمترین اقدامات قابل انجام برای کاهش خطرات بارداری است.
۱۵. الکل و مواد مخدر
الکل میتواند از جفت عبور کند و بر رشد مغز و سایر بخشهای بدن جنین تأثیر بگذارد.
برای مصرف الکل در دوران بارداری، سطحی که بتوان آن را بهطور قطعی «ایمن» دانست، مشخص نشده است.
مواد مخدر نیز بسته به نوع ماده میتوانند خطراتی مانند اختلال رشد جنین، مشکلات جفت، زایمان زودرس و عوارض نوزادی ایجاد کنند.
در صورت مصرف هر مادهای، بهتر است مادر بدون ترس یا خجالت موضوع را با پزشک مطرح کند تا بتواند مراقبت مناسب دریافت کند.
۱۶. مصرف خودسرانه داروها
یکی از اشتباهات مهم در بارداری، مصرف دارو بدون مشورت پزشک است.
این موضوع فقط درباره داروهای قوی نیست؛ حتی بعضی داروهای بدون نسخه، مکملها و فرآوردههای گیاهی نیز ممکن است در بارداری مناسب نباشند.
از طرف دیگر، قطع خودسرانه دارویی که پزشک برای یک بیماری مهم تجویز کرده نیز میتواند خطرناک باشد.
بنابراین قبل از شروع یا قطع هر دارو یا مکملی، بهتر است با پزشک یا داروساز مشورت شود.
۱۷. گرمای شدید و بعضی عوامل محیطی
قرار گرفتن طولانیمدت در گرمای شدید یا شرایطی که دمای مرکزی بدن را بالا میبرد، بهخصوص در اوایل بارداری، موضوعی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
همچنین قرار گرفتن طولانیمدت در معرض برخی مواد شیمیایی، دود، آلودگی هوا یا سموم شغلی میتواند خطراتی ایجاد کند.
به همین دلیل در محیطهای کاری پرخطر، ارزیابی شرایط محیطی و استفاده از تجهیزات محافظتی اهمیت دارد.
۱۸. چرا مراقبتهای منظم بارداری اینقدر مهم هستند؟
بعضی از خطرناکترین مشکلات بارداری در ابتدا علامت واضحی ندارند.
برای مثال فشار خون بالا ممکن است بدون احساس خاصی وجود داشته باشد و دیابت بارداری نیز ممکن است بدون علائم مشخص باشد.
به همین دلیل مراقبتهای دورهای به پزشک اجازه میدهند مشکلات را قبل از اینکه جدی شوند شناسایی کند.
در این ویزیتها ممکن است مواردی مانند:
- فشار خون
- وزن
- آزمایش ادرار
- آزمایش خون
- رشد جنین
- ضربان قلب جنین
- سونوگرافی
- قند خون
بر اساس مرحله بارداری و شرایط مادر بررسی شوند.
علائم خطر در بارداری که نباید نادیده گرفته شوند
برخی علائم نیاز به ارزیابی سریع دارند، بهخصوص اگر شدید، ناگهانی یا رو به افزایش باشند.
در صورت مشاهده موارد زیر با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:
- خونریزی واژینال
- درد شدید یا مداوم شکم
- سردرد شدید و غیرمعمول
- تاری دید یا تغییر ناگهانی بینایی
- تورم ناگهانی صورت یا دستها
- تنگی نفس شدید
- درد قفسه سینه
- تب بالا
- خروج مایع از واژن
- انقباضات منظم و دردناک پیش از موعد
- کاهش واضح حرکات جنین
- سرگیجه شدید، ضعف یا غش
- تشنج
علائمی مانند سردرد مداوم، اختلال بینایی، درد قسمت بالای شکم و تنگی نفس میتوانند از نشانههای پرهاکلامپسی باشند و نیازمند تماس سریع با پزشک هستند.
آیا میتوان از تمام خطرات بارداری جلوگیری کرد؟
خیر.
بعضی عوارض حتی در مادرانی که کاملاً مراقب خودشان هستند نیز ممکن است اتفاق بیفتند.
اما بسیاری از خطرات را میتوان با اقدامات ساده کاهش داد یا زودتر شناسایی کرد:
- مراجعه منظم برای مراقبتهای بارداری
- انجام آزمایشها و سونوگرافیهای توصیهشده
- کنترل فشار خون و قند خون
- تغذیه متعادل
- دریافت مکملهای مورد نیاز طبق نظر پزشک
- خودداری از سیگار و الکل
- پرهیز از غذاهای پرخطر و خام
- رعایت بهداشت مواد غذایی
- مشورت با پزشک پیش از مصرف دارو
- توجه به حرکات جنین در ماههای پایانی
- مراجعه سریع در صورت مشاهده علائم هشدار
جمعبندی
بارداری یک فرایند طبیعی است، اما تغییرات گستردهای که در بدن مادر ایجاد میشود باعث میشود بعضی عوارض اهمیت ویژهای پیدا کنند.
فشار خون بالا و پرهاکلامپسی، دیابت بارداری، عفونتها، کمخونی شدید، مشکلات جفت، خونریزی، زایمان زودرس، پارگی زودرس کیسه آب و محدودیت رشد جنین از جمله مشکلاتی هستند که باید در دوران بارداری مورد توجه قرار بگیرند.
نکته مهم این است که بسیاری از این مشکلات در صورت تشخیص زودهنگام، قابل مدیریت هستند. برای مثال، فشار خون بالا در بارداری نیازمند پایش منظم است و میتواند با مشکلاتی مانند زایمان زودرس و محدودیت رشد جنین همراه باشد؛ به همین دلیل کنترل فشار خون و پیگیری پزشکی اهمیت زیادی دارد.
بنابراین هدف از شناخت خطرات بارداری ترساندن مادر نیست؛ بلکه شناخت علائم هشدار و مراجعه بهموقع برای دریافت مراقبت پزشکی است. بسیاری از مادرانی که دچار عوارض بارداری میشوند، با تشخیص و درمان مناسب میتوانند بارداری و زایمان موفقی داشته باشند.
این مطلب آموزشی است و در صورت وجود هرگونه علامت غیرطبیعی، تشخیص و تصمیمگیری باید توسط پزشک یا ماما انجام شود
ثبت ديدگاه